Bu sayfada yeralan verilerin tamamı özgün içeriktir. Antrakt Sinema’dan izin almadan tamamı ya da parçası kopyalanamaz, kullanılamaz.

Ertem Göreç

 

“Karanlıkta Uyananlar” 50 yaşında

Hakan Sonok Yazıları

9 Temmuz 1961’de halk oyuna sunulan, oy kullanan 10 milyon 238 bin 968 kişinin 6 milyon 348 bin 715’i tarafından onaylanan ve 1924 Anayasası’nın yerini alan Anayasa çalışanlara, iş kazalarına, sömürüye, kötü çalışma koşullarına, düşük ücrete karşı yeni yeni koruyucu haklar getiriyordu. Bunlardan en önemlisi de Grev Hakkı’ydı.Bu hak ilk kez 1961 Anayasası’nda tanınmış ve güvence altına alınmıştı.

1961 Anayasası bunu sindiremeyenlerin düzenlediği / sahnelediği provaksiyonların (1977 İşçi Bayramı’nda  Taksim’de 37 kişinin öldürülmesi gibi) kurbanı olacak ve 12 Eylül 1980 Darbesi’ni yapan Askeri Cunta tarafından hazırlatılan, 7 Kasım 1982’de yine halk oyuyla kabul edilen yeni Anayasa’yla, 1961 Anayasası’yla verilen haklar geri alınacaktı.

Kısa bir süre de olsa  Türkiye Film Sansür Kurulu tarafından yasaklanmış bulunan, yönetmen Ertem Göreç’in “Karanlıkta Uyananlar”ı, işverenlerin köle/kul aradığı bir dünyada, işçilerin, çalışanların, emekçilerin bilinçlenmesi gerektiği üzerine sinemamızda yapılmış nadir filmlerden biridir; çalışanların  sömürü düzenine karşı çıkması ve haklarını sonuna kadar araması gerektiğini, sendika üyesi olmanın, zorunlu kalındığında grevin en temel haklardan biri olduğunu çok güçlü bir şekilde dile getirir. Zamanının çok ilerisindedir, sıradışıdır ve benzersizdir…Senaryosu Vedat Türkali’ye, yapımcılığı Beklan Algan’a aitdir.

“The Lower Depths- Ayaktakımı Arasında” (1902 ; Maxim Gorky), “The Grapes of Wrath-Gazap Üzümleri” (1939; John Steinbeck), “On the Waterfront-Rıhtımlar Üzerinde” (1954; Elia Kazan) , “Bereketli Topraklar Üzerinde” (1954; Orhan Kemal), “Novecento-1900” (1976; Bernardo Bertolucci) ve “Days of Heaven-Cennet Günleri” (1978; Terrence Malick) gibi işçi, emekçi, çalışan dostu bir sanat eseri olan “Karanlıkta Uyananlar” (1964) senaryo yazarı Vedat Türkali’yle yönetmen Ertem Göreç’in “Otobüs Yolcuları”ndan (1961) sonraki işbirliğinin ürünüdür.

“Karanlıkta Uyananlar”ın ana mekanı boya imalatı yapılan bir fabrikadır; Patron Şeref Yetimoğlu sadece ve sadece kendi çıkarlarını gözeten işçi haklarına tümüyle karşı, sendika düşmanı, son derece katı bir insandır.

Günün birinde Şeref  Bey, fabrikadaki işçiler arasında O’nları yakından tanıyarak yetişmiş, işçi haklarına saygılı ve fabrikadaki kaynak ustası Ekrem ile arkadaş olan oğlu Turgut Yetimoğlu’nun (Fikret Hakan) teşvikiyle çalışanlarıyla uzlaşır, onların haklarını vermeye yanaşır; ancak bu kararının sonuçlarını görmesine ömrü müsaade etmez… Yerine oğlu geçer. Ancak iyi niyetli yeni genç patron Turgut, yerli boya sanayinin/ üretiminin  gelişmesine tümden karşı  çıkan, bu sektörde de tamamen ithalata bağımlı olunmasından sayısız çıkarı olan, yabancı sermaye işbirlikçisi hammadde tedarikçilerinin (bunları Kenan Pars’ın canlandırdığı Fahir Bey temsil eder) karşısına çıkardığı engelleri aşamadığı gibi, işçilerinin (işçilerin sözcüsü iki oğlu da ölmüş ve geride torunu Fatma kalmış olan Nuri Baba’yı Mümtaz Ener canlandırır) haklı taleplerini  de karşılayamaz; durum böyle olunca fabrikaya gelmiş olan yüklü siparişin üretimi de gerçekleşmez /gerçekleşemez.

İşçilerle patron arasındaki işçi hakları konusundaki anlaşmazlık greve doğru sürüklenirken fabrika borçları nedeniyle iflas eder; alacaklılar işyerine el koymak üzereyken işçiler aralarında dayanışarak işyerlerini (ekmek teknelerini) tekrar ayağa kaldırır.

“Karanlıkta Uyananlar”, Türk İş Sendikası ve Marshall Boya Fabrikası’nın katkılarıyla çekilmiştir; “Türk İş başta, filmimizi destekleyen bütün sendikalara teşekkür ederiz,” ifadesini üzerinde taşır.

Kaynak ustası Ekrem rolünde Beklan Algan, Nuri Baba’nın torunu ve Ekrem’e sırılsıklam aşık Fatma rolünde Beklan Algan’ın eşi Ayla Algan, filmin kötü yürekli karakteri Fahir Bey’in Paris’te eğitim görmüş ve Turgut Yetimoğlu’nun peşine düşen ressam kızı Nevin rolünde 1941-1975 arasında yaşayan Tülin Elgin vardır.

Boya ithalatçılarının temsilcisiniyse Hüseyin Kutman canlandırır.

”Karanlıkta Uyananlar” İstanbul’u 50 yılda nasıl yeryüzü cennetinden yeryüzü cehennemine dönüştürdüğümüzün bir belgesidir. Film boyunca 1960’ların ilk yarısındaki Haliç’i, Harbiye’yi, Maçka Parkı civarını ve Boğaz kıyılarını imrenerek, özleyerek seyrederiz.

“Karanlıkta Uyananlar” Antalya Festivali’nde senaryo yazarına ve müziğinin bestecisine (Nedim Otyam) ödül kazandırmıştı.

Atilla Dorsay 100 Yılın 100 Türk Filmi kitabında “Karanlıkta Uyananlar”dan şöyle söz eder:

 “Ve şüphe yok ki ‘Karanlıkta Uyananlar’, sinemamızda siyasal sinemanın hala en önde gelen örneklerinden biridir.”

“Karanlıkta Uyananlar, gösterildiği günden itibaren ülkemizde emeğe ve işçi haklarına en çok sahip çıkan, hatta tümüyle bir emekçi manifestosuna dönüşen film olma ününe erişti.”

“Karanlıkta Uyananlar”
Filmo Limited Şirketi Yapımı, Yapımcılar:  Beklan Algan, Lütfi Akad, Görüntü Yönetmeni: Turgut Ören, Mahmut Demir.

Ana Sayfa | Film Arşivi | Gelecek Program | Haberler | Gişe Raporu | Köşe Yazıları
© Antrakt Sinema Gazetesi | Tüm Hakları Saklıdır