|
*Bu yazı Le Monde'ta Jacques Mandelbaum'un imzasıyla yayımlanmış, Deniz Çiftçi tarafından Türkçe'ye çevrilmiştir.
Bazı hayalperestlerin bir zamanlar kurdukları güzel düşlerin aksine, hatırı sayılır bir zamandır biliyoruz ki sinema dünyayı bir zerrecik bile değiştirmez. Aksine sinemanın güne tanıklık etmedeki ve hatta gelecek günleri sezmedeki gücü de, gerçekler üzerinde etkisizdir. Zaten aksine inandığımız takdirde, bu yıl Cannes’daki filmleri göz önüne alırsak, ufukta kara bir kıyametin yükselmesini beklememiz gerekir: Zaferini ilan etmiş adaletsizliğe, insanın içini ezen mutsuzluğa, hakaretamiz kibre doğrudan bir bakış. Peki, bu mide bulantısının sebebi nedir? Tek bir kelime açıklamaya yetiyor: Para! Daha doğru bir ifadeyle “altına karşı tükenmez bir açlık”.
Bugüne kadar Cannes’da, sayıca bu kadar çok ve tür bakımından birbirinden bu kadar farklı filmlerin aynı konu üzerinde yoğunlaştığı görülmemiş şey. Festival başkanı Gilles Jacob ve festivalin yönetmeni Thierry Frémaux işbirliğinde ayan beyan ortaya konan bu sorunsal (para meselesi) üzerinde biraz durmak gerek. Niyetim ahlaki ve insani çöküntüyü, finansal kapitalizmin vahşiliğine bağlamak değil. Daha ziyade bu konu etrafında dönen filmlerin, aldıkları formlar açısından bir gruplandırmasını yapmaya çalışmak.
Yarışan filmler arasında pek azı para konusundan uzak duruyor. Örneğin Altın Palmiye’ye layık görülen Abdüllatif Keşiş’in filmi La Vie d’Adèle . Film yalnızca, iki aşığın arasında tutkunun ölmesinin sebebi olarak sınıfsal farklılıkları öne sürmekle yetiniyor.
Para temasından beslenen filmleri iki ana gruba ayırmak mümkün. İlk olarak şatafat ve aşırılığı kazanca dönüştürme telaşından kaçamadan para eleştirisi yapan –eski ekol diyebileceğimiz filmler. Bu kategoride Amerikan filmlerinin çoğunu bulabiliriz.
Muhteşem Gatsby (Baz Luhrmann) yeni paranın deliliğini kötülemek isterken kendisi şatafatın kucağına düşüyor. Nebraska (Alexander Payne), bir baba ve oğlun lotodan büyük ikramiyeyi kazandıklarını zannetmeleri üzerine gelişen güzel bir yol filmi. Behind the Candelabra (Steven Soderberg) eşcinsel bir piyanist olan Liberace’da vücuda gelen Hollywood rüküşlüğünün acımasız bir eleştirisi. Bu üç film de, o kadar şatafatlı ve göz alıcı sahneler sunuyor ki izleyenlere, eleştirir gibi durdukları sistemi destekliyorlar aslında.
Diğer kategorideki filmler ise radikal bir şekilde izleyiciye boyut değiştirtiyor. Bunlar, ahlaksal açıdan toplumsal düzenle birey arasındaki ayrışmayı vurgularken, görsel estetikle zenginleştirilmiş filmler –üstelik iyi ve duru bir alçakgönüllülüğü elden bırakmadan. Örneğin Çinli yönetmen Jia Zhangke. Modern Çin’in geçirdiği değişimlerden ilham alan yönetmen, bu güne kadar filmlerinde şiddete çok az yer vermişti. Oysa “A Touch of Sin”de ilk defa kılıçların konuşmasına izin vermiş.
Bu filmin yörüngesinde, ilhamını son derece trajik gerçeklerden alan bir filmler silsilesi uzanıyor. Borgman (Alex van Warmerdam), Michael Kohlhaas (Arnaud des Pallières), Grigris (Mahamat-Saleh Haroun), Shield of Straw (Takashi Miike), Heli (Amat Escalante), Les Salauds (Claire Denis) bunlardan birkaçı…
Bütün bu dehşet dolu filmlerin ortak noktası: daha iyi bir dünyaya duyulan özlemi hissetsek de, kolektif bir harekete olan inanç yok. Şiddet kavramı, iktidar odaklarını devirmeye davet eden metaforik bir öğe değil. Öfke ve yılgınlık karşısında gösterilen basit bir tepki sadece. Ve şiddetin her daim üzerlerinden eksik olmadığı bir grup: en zayıflar. Bertolt Brecht 1929’da “şiddetin hüküm sürdüğü yerde ancak şiddetin faydası olur” diye yazmıştı. Bir arpa boyu yol alınmamış. |
