|
1963-1973 arasında Antalya Belediye Başkanlığı görevini üstlenen Avni Tolunay’ın Türkiye sinemasına hediyesi Antalya film festivalidir…
1965 nüfus sayımına göre kent merkezinde 71 bin 833 kişiyi barındıran Antalya’yı toprak yollardan kurtaran Avni Bey, davul tozu minare gölgesiyle (sıfır imkanlarla) mütevazi bir yerli “Venedik” (ilki 1932’de düzenlenen) ya da “Cannes” (ilki 1939’da düzenlenen) film festivalinin temelini atan insandır.
Avni Tolunay, Antalya film festivalinin kendisi gibi davul tozu minare gölgesiyle (çok çok kısıtlı imkanlarla) yaratılan “Gurbet Kuşları”nın yönetmeni ve senaryo yazarı olan Halit Refiğ’i ilk Antalya Film Festivali’ne bizzat davet ederken “Mayolarınızı alın gelin, sizi bekliyoruz,” demişti…
4-10 Ekim 1964 tarihleri arasında düzenlenen ilk Antalya Film Festivali’nde festivale katılan filmlerin en iyisi seçilen “Gurbet Kuşları”, festivalin yılın en iyi film yönetmeni ödülünü de Halit Refiğ’e kazandıracaktı.
Halit Refiğ, “Şafak Bekçileri”nin sinema seyircileri tarafından çok tutulması üzerine yapımcılar Recep Ekicil ve Işık Toraman’dan (Artist Film Yapımevi) beraber çalışma teklifi almıştı.
Halit Refiğ, Kahramanmaraş’tan göç ederek o dönemde nüfusu iki milyonu yeni geride bırakmış İstanbul’a gelen ve burayı fethetmek arzusuyla yanıp tutuşan dört çocuklu Bakırcıoğlu Ailesi’nin öyküsünü konu alan “Gurbet Kuşları” filmini “Şafak Bekçileri” adlı filminin seyirci başarısına borçlu olduğunu daima söylemiştir. “Gurbet Kuşları”nın yapımcılarının parası bitince Halit Refiğ senaryodaki bazı anahtar/ temel sahneleri çekme olanağını hiçbir zaman bulamadı.Bu filminin böyle yarım kalması Halit Refiğ’e yaşamı boyunca üzüntü kaynağı olacaktı.
Turgut Özakman’ın “Ocak” adlı tiyatro oyunundan (1962) ve Orhan Kemal’in “Gurbet Kuşları” (1962) adlı romanından esinlenen özgür bir uyarlama olan “Gurbet Kuşları”nın senaryosu Turgut Özakman’ın ve Orhan Kemal’in geliştirdiği öyküleri bambaşka bir nehir yatağına taşımıştır…
Taşının toprağının altın olduğu söylenen şehirde kendilerine bol para kazandıracak bir otomobil tamirhanesi sahibi olmak için buraya gelen ailenin reisi (Tahir Bakırcıoğlu rolünde Mümtaz Ener) İstanbul’da dolandırılmakla kalmaz, hırslı çocuklarının sınıf atlama hayalleri de bir bir söner.
Ailenin annesi rolünde Muadelet Tibet, çocukları rollerindeyse Tanju Gürsu, Cüneyt Arkın, Pervin Par ve Özden Çelik vardır; İstanbul’da ailenin hayatlarına giren karakterleriyse Filiz Akın, Sevda Ferdağ, Önder Somer, Hüseyin Baradan, Gülbin Eray, Muzaffer Nebioğlu, Tunç Oral, Tansu Sayın, Mualla Sürer, Ahmet Danyal Topatan ve Ayhan Özyılmaz canlandırır.
“Gurbet Kuşları”nın görüntü yönetmeni Çetin Gürtop, kurgucusu Mehmet Bozkuş’tur.
Haydarpaşa Garı’nda açılan ve yine burada kapanan “Gurbet Kuşları” aynı zamanda elli yıl önceki İstanbul’un görkemli bir yarı belgeselidir.
”Gurbet Kuşları” filminin kopyaları “Altın Şehrin Fatihleri” adıyla Hindistan sinemalarında seyirci rekorları kırmış ancak bu başarıdan Halit Refiğ’e tek kuruş bile pay düşmemiştir. Hindistan’dan gelen Halit Refiğ toplu gösterisi düzenleme talepleriyse Emre Kongar’ın müsteşar olduğu dönemde Kültür Bakanlığı’nca değerlendirilmemiştir.
Halit Refiğ, “Şafak Bekçileri”nde “Top Gun”ın öncüsünü gerçekleştirmişti
Göksel Arsoy’un eşinin babası Hava Kuvvetleri Komutanı İrfan Tansel’in yakın arkadaşı olduğundan İrfan Tansel’in özel desteğiyle çekilen “Şafak Bekçileri” adeta “Top Gun”ın öncüsüydü. Göksel Arsoy’un eşi general kızı ve Göksel Arsoy’un babası hava kuvvetleri mensubu olduğundan Eskişehir’deki jet üssünün olanakları bu filme adeta sunuldu.Halit Refiğ’e jetlerle gökyüzünde turlar attırıldı…Yıllar önce Halit Refiğ yedek subay topçu okulundayken bir ara hava kuvvetlerinde pilot olmak için başvurmayı düşünmüş, sonra bu kararından vazgeçmişti.
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin önde gidenleri “Şafak Bekçileri” çekilirken o denli hoşgörü gösterdiler ki, Halit Refiğ çekimlere ara vererek bir önceki filmi “Şehirdeki Yabancı”nın gösteriminde bulunabilmek için 7-21 Temmuz 1963 tarihleri arasında düzenlenen Moskova film festivaline gitti.Türk Silahlı Kuvvetleri’nin desteğiyle gerçekleştirilen “İstanbul’un Fethi”nden sonraki Türk Silahlı Kuvvetleri - Türk filmciliği işbirliğinin istisnai iki örneğinden biridir, “Şafak Bekçileri.”
“Şafak Bekçileri”nin gökyüzü sahnelerini görüntü yönetmeni Kenan Kurt’un yükseklik korkusu olduğundan Halit Refiğ çekti.Kenan Kurt Türkiye’nin en iyi görüntü yönetmenlerinden Kriton İlyadis’in yetiştirmesiydi.
“Şafak Bekçileri” önce sansür tarafından yasaklandı.Sonra Hava Kuvvetleri Komutanı İrfan Tansel’in araya girmesiyle kesintisiz gösterilme hakkını elde etti.
Türkiye Sineması’na ait 9 film son dönemde gelecek kuşaklar için kurtarıldı
*Lütfi Ömer Akad’ın “Vurun Kahpeye” (1949) Groupama’nın sponsorluğunda.
*Memduh Ün’ün “Üç Arkadaş” (1958) Groupama’nın sponsorluğunda.
*Metin Erksan’ın “Susuz Yaz” (1964) The World Cinema Foundation-Dünya Sinema Vakfı tarafından.
*Halit Refiğ’in “Gurbet Kuşları” (1964) Groupama’nın sponsorluğunda.
*Lütfi Ömer Akad’ın “Hudutların Kanunu” (1966) The World Cinema Foundation-Dünya Sinema Vakfı tarafından.
*Lütfi Ömer Akad’ın “Vesikalı Yarim” (1968) Groupama’nın sponsorluğunda.
*Atıf Yılmaz’ın “Selvi Boylum Al Yazmalım” (1978) Groupama’nın sponsorluğunda.
*Erden Kıral’ın “Bereketli Topraklar Üzerinde” (1979) Groupama’nın sponsorluğunda.
*Yavuz Turgul’un “Muhsin Bey” (1987) Groupama’nın sponsorluğunda.
Not: Halit Refiğ’in “Gurbet Kuşları”nın geçtiği 1963 ve 1964’te İstanbul nüfusu sırasıyla 2 milyon 93 bin ve 2 milyon 177 bin kişi olarak olarak hesaplanmıştır.1965 nüfus sayımında da Türkiye nüfusu 31 milyon 391 bin 421 kişidir.
İkinci Not: İtalyan Faşist diktatör Benito Mussolini, Nisan 1926’da Antalya dahil tüm Doğu Akdeniz’i İtalya’ya katmak istediğini ilan etmişti; Mussolini bir süre sonra Yunanistan’ı işgale kalkmış Yunanlıların keskin direnişini kıramayınca yardımına müttefiki olan Almanlar yetişmişti.
Üçüncü Not: Antalya kent merkezinin nüfusu 1960’ta 50 bin 908 kişiyken, 1965’te inanılmaz bir artışla 71 bin 833 kişiye ulaşmıştır.
|
