|
*“Robin Hood”, “Salvatore Giuliano” ve “Köroğlu” hikayeleriyle akrabalıkları olan “İnce Memed” romanı için Yılmaz Güney, “ ‘İnce Memed’ sinemamızda değişik adlarda 19 kere filme alındı; bunların 17’sinde ben oynadım!” diyecekti.
*1953’te Metin Erksan’ın “Aşık Veysel’in Hayatı /Karanlık Dünya”sına, müdahale edilerek, başka filmlerden araklanmış gürbüz ekin görüntüleri eklenmişti.
*Yönetmen Ömer Kavur’un Yugoslavya, İsveç ve Potekiz’de T.C. Büyükelçiliği yapan babası İbrahim Şadi Kavur, 7.Cumhurbaşkanımız Fahri Korutürk’ün eşi olan Emel Hanımın dayısı Naci Moralı’nın kızı Sina Abbase Moralı’yla evlenmişti.
*”İnce Memed” filminin (1984) yapımcısı olan Fuad Kavur’un Macaristan’da çekmek istediği Atatürk Filmi Projesi’nin kadrosunda “Close Encounters of The Third Kind-Tehlikeli İlişkiler”le (1977) OSCAR ödülü kazanan görüntü yönetmeni Vilmos Zsigmond var.Filmin yönetmeni ve senaryo yazarı Fuad Kavur.
*Fuad Kavur, Gezi Eylemcileri’ne destek vermek için London Times Gazetesinde bildiri yayınlayan dokuzu OSCAR ödülü, biri de Cannes film festivali büyük ödülü Altın Palmiye kazanmış aydınlar topluluğunun bir üyesi.
*Mustafa Kemal Atatürk’ün baş karakterlerinden biri olduğu dünya çapında çok satan “Birds Without Wings-Kanatsız Kuşlar” adlı romanın beyazperde uyarlamasının senaryosu da yakın zamanda bizzat romanın yazarının elinden çıktı…
Metin Erksan’ın yönettiği ve ressam Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun senaryosunu yazdığı “Aşık Veysel’in Hayatı /Karanlık Dünya”nın (1953) başına gelen felaketler, neredeyse pişmiş tavuğun başına gelenlerle aynıydı.
O dönemde Türk film denetimi/sansürü, çekildiği Anadolu yöresini olduğu gibi, tüm çıplaklığıyla gösteren bu filmi yasaklamakla kalmadı; kese biçe tanınmaz hale getirdi.Bu eşi, benzeri, örneği, ancak Sovyetler Birliğinde, General Franco İspanyasında, Mao’nun Çin’inde, Enver Hoca’nın Arnavutluk’unda, Hitler’in Almanyasında , Mussolini’nin İtalyasında görülen, olabilecek türden bir yasaklamaydı. Filmin suçu, bir Anadolu köyündeki günlük yaşamın belgeselvari bir gerçeklikle beyazperdeye yansıtılmasıydı.Bölgedeki toprakların bereketsizliği, çoraklığı, verimsizliği, kıraçlığı, çevredeki yeşil yoksunluğu, çölleşme, ekinlerin cılızlığı, halkın yoksulluğu, sefaleti beyazperdeye tüm gerçekliğiyle yansıtılınca film Türkiye’deki sansür kurulunun gazabına uğradı.
Metin Erksan’ın “Aşık Veysel’in Hayatı /Karanlık Dünya”sı, Amerikan belgesel filmlerinden alınan /çalınan/ izinsizce kurgulanan traktör, gürbüz / gelişmiş başak, ekin sahneleri eklenerek, makyajlı olarak gösterime çıkarılacaktı.
Metin Erksan’ın “Aşık Veysel’in Hayatı /Karanlık Dünya”sında Aşık Veysel Şatıroğlu (1894-1973) bizzat rol almış, Aşık Veysel’in gençlik dönemini Bekir Can canlandırmıştı.
Yapımcı Nazif Duru’nun (Atlas Film) imzasını taşıyan “Aşık Veysel’in Hayatı /Karanlık Dünya” da diğer rollerde Ayfer Feray, Kemal Öz, Aclan Sayılgan ve Ruşen Hakkı vardı.
Siyah beyaz çekilen “Aşık Veysel’in Hayatı /Karanlık Dünya”nın görüntü yönetmenliğini Fethi Mürenler, fon müziğiniyse besteci Orhan Barlas üstlenmişti.
1986’ya kadar Türk sinema filmlerinin senaryoları çekimden önce devlet denetiminden ve sansüründen geçmek zorundaydı.
*** *** ***
Nazım Hikmet’le birlikte Türk edebiyatından Nobel ödülüne adaylık elde eden birkaç yazardan biri olan Yaşar Kemal’in Türkçe baskısı 1955’te, İngilizce baskısı 1961’de yayınlanan romanı “İnce Memed”in beyazperdeye aktarılma serüveni de bundan daha az trajik, daha az yüz kızartıcı değildi…
Varlık Roman Ödülü sahibi “İnce Memed”i İngilizceye Edouard Roditi (1910-1992) çevirecekti.
“İnce Memed”in (1984) İngiliz prodüksiyonu uyarlamasının Türkiye mekanlarında (Çukurova’da) çekilmesine izin verilmeyince, yapımcılığını Fuad Kavur (1950 İstanbul doğumlu) ile O’nun 1975 yılında tanıştığı iki OSCAR ödüllü Peter Ustinov’un üstlendiği filmin çekim mekanı Yugoslavya oldu…
“İnce Memed” filminin Mayıs 1984’te İngiliz Kraliyet ailesinden temsilcilerin de (Kent Prensi ve Prensesi’nin) katıldığı ve UNICEF yararına düzenlenen Londra’daki Kraliyet Prömiyerine T.C. temsilcileri davetli oldukları halde katılmamayı tercih edeceklerdi.
Fuad Kavur, 1963’te öğrenim görmek ve İngilizcesini geliştirmek için o dönemde Türkiye’nin Londra Büyükelçisi olarak görevli olan amcası Kemal Nejad Kavur’un (1907-1975 arasında yaşayan Kemal Bey’in oğlu Celal Kavur 1949 doğumludur) yanına gitmiş ve orada kalmıştı, oraya yerleşmişti…Londra’nın renkli, zengin ve çok katmanlı kültür sanat yaşamına tanık olması Fuad Kavur’un diplomat olmaktan vazgeçererek tanınmış bir opera yönetmeni olmasıyla sonuçlandı.
Adolf Hitler döneminde Berlin’deki T.C. Büyükelçiliği’nde de görev yapan Kemal Kavur, Helsinki (Finlandiya), Sofya (Bulgaristan), Moskova (Nikita Kruschev’in Sovyetler Birliği’nde 1955-60 arasında), Tokyo’da (Japonya’da 1960-62 arasında), Londra’da (İngiltere’de 1962-64 arasında) ve Bern’de (İsviçre’de 1964-69 arasında) T.C.’ni temsil etti.
Fuad Kavur’un diğer amcası olan İbrahim Şadi Kavur (1944-2005 arasında yaşayan değerli yönetmen senaryo yazarı Celal Ömer Kavur’un babası) Belgrad’da (Yugoslavya), Stockholm’de ( İsveç) ve Lizbon’da (Portekiz) T.C. Büyükelçiliği yapmıştı…
İbrahim Şadi Kavur, 7.Cumhurbaşkanımız Fahri Korutürk’ün eşi olan Emel Hanımın dayısı Naci Moralı’nın kızı Sina Abbase Moralı’yla evlenmişti. (Emel Korutürk’ün annesi Hasene Moralı, babası da 1931-46 yılları arasında CHP İstanbul Milletvekili olan Salah Cimcoz’du. Mustafa Kemal Atatürk, Emel Korutürk’ün babası Salah Cimcoz’u yakın çevresine kabul etmişti.)
İbrahim Şadi Kavur ile Sina Abbase Moralı’nın oğlu Celal Ömer Kavur’un “Anayurt Oteli”(1987) ile “Gizli Yüz” (1991) adlı filmleri Venedik film festivalinde büyük ödül Altın Aslan için ; “Gece Yolculuğu” (1988) ve “Akrebin Yolculuğu” (1997) adlı filmleriyse Cannes Film Festivali’nin “Un Certain Regard / Belirli Bir Bakış” bölümünde yarıştı.
Freddie Francis
Fuad Kavur-Peter Ustinov ikilisi “İnce Memed” filmine (1984), “Sons and Lovers-Oğullar ve Sevgililer” (D. H. Lawrence’ın romanından uyarlama; 1960; yönetmen: Jack Cardiff) ve “Glory” (1989; yönetmen: Edward Zwick) filmleriyle iki OSCAR ödülü kazanacak olan görüntü yönetmeni Freddie Francis’i (1917-2007) transfer etmişti…
Freddie Francis, “The Elephant Man-Fil Adam” (1980 ;yönetmen: David Lynch ) , “The French Lieutenant’s Woman-Fransız Teğmenin Kadını” (1981; yönetmen: Karel Reisz) , “Cape Fear-Korku Burnu” (1991; yönetmen: Martin Scorsese) ve “The Straight Story” (1999; yönetmen:David Lynch) adlı filmlerle de dünyanın en iyi görüntü yönetmenlerinden biri olduğunu kanıtlamıştı.
Manos Hacıdakis
Metin Erksan’ın yönettiği ve senaryosunu yazdığı 1964 Berlin Film Festivali’nde büyük ödül Altın Ayı’yı kazanan “Susuz Yaz”da da müziği kullanılan Manos Hacıdakis, Peter Ustinov’un yönettiği, senaryosunu yazdığı, Abdi Ağa rolünü üstlendiği ve yapımcılarından biri olduğu “İnce Memed” romanının uyarlaması olan Memed My Hawk / The Lion and the Hawk” (1984) adlı filmin özgün müziğinin besteciliğini üstlenecekti.
“Topkapı” filminin (1964) özgün müziğini de besteleyen Manos Hatzidakis (Hadjidakis/Hacıdakis) “Ta paidia tou Peiraia/Never on Sunday-Pazar Günü Asla” (1960) adlı özgün film şarkısıyla OSCAR ödüllüydü…
Fuad Kavur ve Gezi Parkı
24 Temmuz 2013’te, Mayıs 2013’ten itibaren Gezi Parkı’nı korumak ve Üçüncü Boğaz Köprüsü’ne Alevi katliamları düzenletmesiyle tarihe geçen Yavuz Sultan Selim’in adını veren hükümeti protesto etmek için Türkiye çapında sokaklara dökülenlere destek vermek için The Times (London Times) Gazetesine mektup biçiminde bir ilan veren dokuzu OSCAR ödüllü (Susan Sarandon, Sean Penn, Sir Ben Kingsley, Sir Tom Stoppard, Christopher Hampton, Lord Julian Fellowes, Frederic Raphael, Branko Lustig, Vilmos Zsigmond) , biri de Cannes film festivali büyük ödülü Altın Palmiye sahibi (David Lynch) seçkin aydınlar topluluğu arasında yapımcı Fuad Kavur da vardı.
Fuad Kavur’un Atatürk filmi ve diğer Atatürk filmi
Yapımcı Fuad Kavur bu sıralarda Macaristan’da çekilmesi planlanan bir Atatürk Biyografisi/Filmi üzerinde çalışıyor…Fuad Kavur bu filmin yönetmenliğini ve senaryo yazarlığını üstlenecek.Bu Atatürk Filmi projesini Fuad Kavur’a, “Gladiator”(2000) ve “Schindler’s List-Schindler’in Listesi”yle (1993) iki kez en iyi yapımcı OSCAR’ını kazanan, yakın arkadaşı Branko Lustig önermiş.Lustig, Fuad Kavur’a, ”Niye bir Atatürk filmi yapmıyorsun?” demiş.1932 doğumlu bir Hırvatistan Yahudisi olan Branko Lustig, 1 milyon 100 bin kişinin öldürüldüğü Auschwitz Kitle İmha Kampı’ndan sağ çıkabilen az sayıdaki şanslı insandan biri…
Fuad Kavur’un “Atatürk Filmi”nde “Close Encounters of The Third Kind-Tehlikeli İlişkiler”le (1977) OSCAR ödülü kazanan ve “The Deer Hunter-Avcı /Geyik Avcısı” (1978) , “The River-Nehir” (1984) ve “The Black Dahlia-Cehennem Çiçeği”yle de (2006) OSCAR adaylığı elde eden seçkin görüntü yönetmeni Vilmos Zsigmond’un başını çektiği seçkin bir kadro bir araya getirilmeye çalışılıyor…Bu filmde Ben Kingsley’in oğlu Edmund ile Charles Chaplin’in torunu Oona’nın da rol alacağı söyleniyor.
Öte yandan romancı Louis de Bernieres’nin Altın Kitaplar Yayınevi tarafından yayınlanan romanı “Birds Without Wings-Kanatsız Kuşlar”ın beyazperde uyarlamasının senaryosu da yakın zamanda bizzat romanın yazarının elinden çıktı…”Kanatsız Kuşlar”ın baş karakterlerinden biri Mustafa Kemal Atatürk…Yazarın “Yüzbaşı Corelli’nin Mandolini” adındaki romanı da sinemaya uyarlanmıştı.
“İnce Memed”i beyazperdeye uyarlama serüveni
Romanın sinema filmi haklarını alan ilk şirket Kemal Film ve yönetmen Osman Fahir Seden oldu… Kemal Film “İnce Memed” için o döneme göre oldukça büyük bir para olan beş bin lira ödedi; ancak yazılan senaryonun filme çekilmesine Türkiye Film Sansür ve Denetim Kurumu /Kurulu izin vermedi.
Kemal Film’in Yaşar Kemal’le anlaşması bitince romanın sinema filmi haklarını satın alan alan yabancı film şirketleri romanı uyarlamaya çalışırken ikişer OSCAR ödüllü Elia Kazan ile Peter Ustinov’la, ikisi de OSCAR ödülüne aday gösterilen Nicholas Ray ile Akira Kurosawa’yla ve dünya sinemasının en büyük ustalarından Joseph Losey ile işbirliğine girişti.
En çok korsan uyarlaması gerçekleştirilen roman: “İnce Memed”
Bu arada, “İnce Memed” Türk sinemasında konusu en çok yağmalanan, en çok çalınan, en çok araklanan romanlardan biri oldu.Bu yağmalamanın birkaç nedeni vardı.Bazıları yazar Yaşar Kemal’e telif hakkı ödemekten kaçınmak için bunu yapmıştı; bazıları telif hakkı artık dev Amerikan film şirketi 20th Century Fox’un elinde olduğundan bu yola sapmıştı; bazıları “İnce Memed”in serüvenlerinin “Robin Hood”, “Salvatore Giuliano” (ünlü İtalyan haydut/ eşkıya; 1922-1950 arasında yaşadı ) ve “Köroğlu” hikayeleriyle benzerliklerinden (evrenselliğinden) yararlanmıştı.
Sinemamızda ”İnce Cumali”den “İnce Memed Vuruldu!”ya kadar çok sayıda “Korsan İnce Memed” uyarlaması vardır.
Yılmaz Güney korsan “İnce Memed” filmlerinden şu sözlerle bahsetmişti:
“ ‘İnce Memed’ sinemamızda değişik adlarda 19 kere filme alındı; bunların 17’sinde ben oynadım!”
Amerikalılar devrede
Amerikan Film Şirketi 20th Century Fox “İnce Memed”in sinema filmi hakları için önce sekiz bin İngiliz Sterlini, sonra da anlaşmayı yenilemek için 250 bin dolar ödedi.
20th Century Fox “İnce Memed”i sinemaya uyarlaması için dünyanın en iyi film yönetmenlerinden Akira Kurosawa, Elia Kazan ve Joseph Losey ile çalıştı.Yaşar Kemal’in gönlü Joseph Losey’deydi.
Ancak 20th Century Fox’un yazdırdığı senaryoların Türkiye’de filme çekilmesine de Türk Film Sansür ve Denetim Kurumu/Kurulu izin vermedi.
Yasal tek “İnce Memed” uyarlaması ise, dört kez OSCAR ödülü adaylığı elde eden ve “Spartacus” (1960) ve “Topkapı” (1964) filmlerindeki oyunculuk performanslarıyla iki OSCAR ödülü kazanan, Peter Ustinov’un elinden çıkmıştı.
“Memed My Hawk”(1984) adını taşıyan filmde Peter Ustinov yapımcılık, yönetmenlik ve senaryo yazarlığı yapmış, bununla da kalmamış Abdi Ağa’yı canlandırmıştı.
Bu filmde İnce Memed’i Simon Dutton, Hatçe’yi Leonie Mellinger canlandırmıştı.
Halit Refiğ “İnce Memed”in Türkiye’de filmleştirilememe serüvenini şöyle özetlemişti:
“O dönemde Yaşar Kemal’in “İnce Memed” adlı romanının sinema filmi haklarını 20th Century Fox yapım ve dağıtım stüdyosu satın almıştı.Romanın haklarının alınması için stüdyoyu James Dean ile Natalie Wood’un baş rollerini paylaştığı “Rebel Without A Cause-Asi Gençlik”le (1955) OSCAR ödülüne aday gösterilen yönetmen ve senaryo yazarı Nicholas Ray ikna etmişti.Ancak yönetmen Joseph Losey “İnce Memed” uyarlamasını önce Nicholas Ray’in elinden aldı, sonra da bu romanı uyarlamaktan vazgeçerek rafa kaldırdı.”
Notlar: Yaşar Kemal’in “İnce Memed” romanının dördüncü baskısının (Remzi Kitabevi 1960) girişinde şöyle yazar:
“1925-33 yılları arasında Toros Dağları’nda yüzelliden fazla eşkıya dolaşırdı; hikayesini ettiğimiz İnce Memed bunlardan biriydi.”
Bu giriş sonradan romanın yeni baskılarından çıkarılıp atılmıştır.
Türkiye’de bugüne kadar yasal baskıları 1 milyon 250 binden fazla satılan, kırktan fazla yabancı dile çevrilen “İnce Memed” romanını, o dönemde Cumhuriyet Gazetesi’nde çalışmakta olan, Yaşar Kemal İstanbul Boğazını buzların kapladığı, dondurucu soğukların hüküm sürdüğü, 1953 kışında para kazanabilmek için ellerine eldiven geçirerek yazmıştı…Çünkü 1951 ya da 1952 yılında evlendiği ve Yaşar Kemal’in çoğu eserinin İngilizce, Fransızca çevirilerini yapan ilk eşi Matilda’yla (Thilda Serrero; Zincirlikuyu Mezarlığı’nda toprağa verilmiştir) birlikte oturduğu ev sobalıydı ; evi ısıtmak için çiftin odun alacak parası yoktu.Yaşar Kemal’in “İnce Memed”i yazarken esin kaynağı ise ataları arasındaki, ailesindeki ve yakın çevresindeki eşkıyalardı.
Yaşar Kemal, Hürriyet Gazetesi’nden Doğan Hızlan’a “İnce Memed”e kaynak olan kişileri şöyle anlatmıştı:
“Anamın babası eşkıya, amcası eşkıya, anamın kardeşi de eşkıya. Eşkıya Mahir, Doğu Anadolu'nun en meşhur eşkıyasıydı. Büyükbabamın kardeşi Reşit Bey vardı kurmay yüzbaşı, onunla beraber Ruslar'a karşı savaşırken Reşit Bey vuruluyor. O da daha sonra dağa çıkıyor. Anam ha bire anlatırdı, birinci elden dinlerdim. Adana Kadirli'de yaşayan ve hayranı olduğum eşkıyalar vardı, Sonra Toroslar'da sayısı bilinmeyecek kadar eşkıya vardı. Kadirli'ye Binbaşı Nazmi Bey geldi. 1936'da eşkıyaları affettiğini söyledi, ama gelen eşkıyaların ellerini kendisi bağlayarak halkın gözü önünde kurşuna dizdirdi, toplam 35 eşkıyayı. Bu da bana çok dokunmuştu, uzun süre etkilemişti beni. Teslim olmayan birisi vardı Koca Ahmet, sıkıştırmalarına rağmen direniyordu ve yakalayamadılar, zaten “İnce Memed” romanımda da var Koca Ahmet. Benim için asıl kaynaklar bunlardı, çünkü daha önce hiç eşkıya romanı okumamıştım, bunlar ve anamın anlattıkları çok önemli kaynak olmuştur bana.”
Romanın ekmeğini ilk yiyen yayınevi: Çağlayan
Romanı ilk basan Ertem Eğilmez, Refik Erduran ve Haldun Sel’in ortakları olduğu Çağlayan Yayıneviydi.
|
