|
* Peter Ustinov, Manos Hacıdakis, Maximillian Schell “Topkapı” (1964) filmi kadrosuna katılmadan önce OSCAR ödülü sahibi olmuşlardı. Ustinov ve Hacıdakis 1961’de, Schell ise 1962’de OSCAR heykelciğini kucaklamıştı.
*”Topkapı” filmi kadrosundaki Jules Dassin, Melina Mercouri, Robert Morley, Akim Tamiroff ve Henri Alekan da OSCAR adaylığı elde etmiş sanatçılardı.
*“Topkapı” filmi, “Ta paidia tou Peiraia/Never on Sunday-Pazar Günü Asla”nın (1960) yönetmeni, yapımcısı, senaryo yazarı, oyuncusu Jules Dassin ile oyuncuları Melina Mercouri, Titos Vandis, Despo Diamantidou, bestecisi Manos Hacıdakis ve kurgucusu Roger Dwyre’ı bir kez daha bir araya getirmişti.
*“Topkapı”da yapımcı yönetmen Jules Dassin yetenek zengini oyuncu ve sanatçılardan (senaryo yazarı, görüntü yönetmeni, besteci) oluşan dev bir kadro kurarak filminin başarısını garanti altına almıştır.
*”Topkapı”nın oyuncu kadrosuna Türkiye’den katılanlar ise Ege Ernart, Senih Orkan, Ahmet Danyal Topatan ve Bedri Çavuşoğlu olmuştu.
*”Pazar Günü Asla”yla OSCAR kazanan Manos Hacıdakis’in müziği 1964 Berlin Film Festivali’nde büyük ödül Altın Ayı’yı kazanan Metin Erksan’ın “Susuz Yaz”ında da kullanılmıştır.
Eric Ambler (1909-1998) 1950’lerin, 1960’ların en yetenekli senaryo yazarlarından, romancılarından biriydi…
Ambler, Türkiye sinemalarında 1960’ta “Unutulmaz Gece: Titanik” adıyla gösterilen, yazar Walter Lord’un (1917-2002) aynı adlı kitabının (1955) uyarlaması olan “A Night to Remember” (İngiltere gösterimi: 1958 ; yapım bütçesi: 1 milyon 680 bin dolar) adlı İngiliz filminin senaryosunu ve gösterime sunuluşunun 50. yılına ulaştığımız “Topkapı” filminin uyarlandığı “The Light of Day-Gün Işığı” (1962) adlı romanı yazmıştı.
1964, Eric Ambler için çok güzel, çok verimli, çok bereketli bir yıl oldu; “The Light of Day-Gün Işığı” Edgar Allan Poe Roman Ödülü’nü kazandı ve bu romandan beyazperdeye uyarlanan, usta bir yönetmene, her biri kendi alanında usta olan sanatçıların eşlik ettiği “Topkapı” Fransa, ABD, İspanya, Batı Almanya, Finlandiya, Japonya, İspanya, İsveç sinemalarında gösterilmeye başlandı…Danimarka’da 1965’te , Türkiye sinemalarındaysa Şubat 1966’da gösterilmeye başlanan “Topkapı” filminde Topkapı Sarayı’ndaki “Dört Zümrütlü Hançer”i gözüne kestiren uluslararası bir soygun çetesinin serüvenleri konu edilmişti.
“Topkapı”da yapımcı yönetmen Jules Dassin yetenek zengini oyuncu ve sanatçılardan (senaryo yazarı, görüntü yönetmeni, besteci) oluşan dev bir kadro kurarak filminin başarısını garanti altına almıştır.
“Dört Zümrütlü Hançer”i çalmak için düzenlenen operasyon
“The Light of Day-Gün Işığı” adlı romanına ve “Topkapı” filmine konu olan ellibeş santimetre boyundaki “Dört Zümrütlü Hançer”, Osmanlı Padişahı 1. Mahmut/d (1696-1754) tarafından, Osmanlı ve İran arasındaki barış ortamını koruyabilmek amacıyla İran İmparatoru Nadir Şah'a (1688-1747) hediye olarak gönderilmiştir. 1. Mahmut/d’un bir başka amacı da, Nadir Şah’ın kendisine yolladığı muhteşem hediyeye (yakutlarla, zümrütlerle, inciden çiçeklerle bezeli, her yanı renkli mineyle işlenmiş, ayakları fil ayağına benzer taht bugün Topkapı Sarayı Müzesi Hazine Dairesi’nde sergilenmektedir) güzel bir karşılık verebilmekti. Nadir Şah’ın (İranlıların) Hindistan istilasında ganimet olarak alınmış olan taht, birbirleriyle yüzyıllar boyu savaşmaktan çok yorulmuş iki devlet ve iki millet arasındaki barışın uzun sürmesinin bir çeşit temennisi olarak, Nadir Şah tarafından Osmanlı Padişahı’na hediye olarak yollanmıştı. Osmanlı Padişahının Nadir Şah’a hediyesi (karşılığı) olan “Dört Zümrütlü Hançer”i Nadir Şah’a götüren Osmanlı elçisi Hacı Ahmed Bey’in komutasındaki Osmanlı temsilcileri İran’a ulaştığında bir ayaklanma olduğunu ve Horasan’da 19 Haziran 1747 Pazartesi günü Nadir Şah öldürüldüğünü öğrenecekti.Bu gelişmenin ardından hediye tekrar İstanbul'a getirilmişti. 1741’de saray atölyesinde yaratılan “Dört Zümrütlü Hançer”in üzerindeki zümrütlerden sadece birinin ağırlığı 3 kilo 260 gramdır. “Dört Zümrütlü Hançer”in kabzasının bir yüzünde her biri üç çarpı dört santimetre ebadında üç adet zümrüt vardır.Bu zümrütlerin çevresi elmaslarla bezenmiştir.Hançerin tepesine İngiliz ürünü London marka bir saat yerleştirilmiştir.Saatin kapağı üç santimetre büyüklüğünde, altı köşeli bir zümrüttür.Kapağın çevresi ve kabzanın her iki yanı elmaslarla işlenmiştir.Kabzanın öbür yüzü ise, sedef kakmalı ve renkli minelidir.Hançerin kını, altın üzerine çiçek mineli ve elmaslıdır.Ucunda da irice bir zümrüt vardır.
“Topkapı” filminin mekanları
“Topkapı” filminde Galata Köprüsü, ahşap evler, Arnavut kaldırımları, hamallar, artık yok olmuş (sadece fotoğraflarda, filmlerde, anılarda kalmış olan) eski İstanbul silueti yanı sıra, 1952’de tasarlanan, yerel danışmanlığını 20. yüzyılın en önemli Türk mimarlarından biri olan Sedat Hakkı Eldem’in (1908-1988) yaptığı, 6-7 Eylül 1955 yağma / talan olaylarının hemen öncesinde (10 Haziran 1955’te) açılan İstanbul’un, Türkiye’nin ilk beş yıldızlı oteli Harbiye Hilton Oteli de beyazperdeye yansıtılmıştır…Sarayburnu, Cankurtaran sahili ve İstanbul Boğazı beyazperdede görünürken, o dönemde Kalkavan ailesine ait olan ve bugün Irak Konsolosluğu olarak kullanılan yalı da bir diğer mekandır…”Topkapı”da Sarayburnu’nda gördüğümüz lunapark film için sıfırdan inşa edilmiştir.
“Topkapı”nın kamera arkasındakiler ve önündekiler
“Topkapı” filminin yönetmeni ve yapımcısı olan Jules Dassin (1911-2008) Türkiye sinemalarında “Pazar Günü Asla” adıyla gösterilen “Never on Sunday”le (1960) yönetmen ve senaryo yazarı dalında iki OSCAR adaylığı kazandı.
1955 Cannes film festivalinde “Du rififi chez les hommes /Rififi” adlı filmiyle yönetmen ödülünü kazanan Jules Dassin’in ABD’ne göç eden Rusya Yahudisi ataları vardı.1940 yılında İngiliz yönetmen Alfred Hitchcock’a asistanlık yapan Jules Dassin, 1966-1994 arasında Melina Mercouri’yle evliydi.
100 yaşına merdiven dayayan Jules Dassin “Topkapı” filminde rol verdiği ve yine aynı filmde yönetmen yardımcılığını yapan oğlu Joseph Dassin’in (1938-1980) çok genç yaşta Tahiti’de kalp krizi geçirerek ölümünün acısını yaşayacak ve eşi Melina Mercouri’nin vefatından sonra 14 yıl daha hayatta kalacaktı.
“Topkapı”nın senaryo yazarı Monja Danischewsky’nin ailesi de 1919’da Rusya’da iç savaştan İngiltere’ye kaçmıştı. Danischewsky (1911-1994) “Topkapı” senaryosuyla ABD Senaryo Yazarları Birliği Ödülü’ne adaylık elde etmişti.
“Topkapı”nın baş rolündeki Melina Mercouri (1920-1994) “Never on Sunday-Pazar Günü Asla”daki baş rolüyle (1960) Cannes film festivalinde kadın oyuncu ödülünü kazandı ve OSCAR ödülüne aday gösterildi…Mercouri, “Topkapı”daki rolüyle David di Donatello ödülüne layık bulunurken, Altın Küre ödülüne aday gösterildi.
“Topkapı”nın bir diğer oyuncusu “Spartacus” (1960) ve “Topkapı”(1964) filmlerindeki oyunculuk performanslarıyla iki OSCAR ödülü kazanan Peter Ustinov’du.Ustinov (1921-2004) , “Topkapı”daki rolüyle Altın Laurel Ödülü’nü kazandı ve Altın Küre ödülüne aday gösterildi…Peter Ustinov, yapımcılığını, yönetmenliğini, senaryo yazarlığını ve baş rolünü üstlendiği, “Romanoff and Juliet” (1961) adlı filmde sonradan “Topkapı” filminde de rol arkadaşı olacak Akim Tamiroff ’a baş rollerden birini verecekti.
“Topkapı”nın bir diğer oyuncusu olan Maximillian Schell (1930-2014) “Judgment at Nuremberg-Nüremberg Duruşması”yla (1961) OSCAR sahibiydi.
“Topkapı”nın oyuncularından biri olan Robert Morley (1908-1992) ise “Marie Antoinette” (1938) filmindeki rolüyle OSCAR adaylığı elde etmişti.
“Topkapı” filminin oyuncuları arasında “The General Died at Dawn-General Şafakta Öldü” (1936) ve “For Whom the Bell Tolls-Çanlar Kimin İçin Çalıyor”la (1943; Türkiye’ye 11 yıl gecikmeyle 1954’te gelen film) iki OSCAR ödülü adaylığı kazanan Akim Tamiroff ’da (1899-1972) vardı.
“Topkapı” filminin bir diğer oyuncusu olan Yunan Titos Vandis’in (1917-2003) , ilk akla gelen filmleri arasında, ”Ta paidia tou Peiraia/Never on Sunday-Pazar Günü Asla” (1960) , “Everything You Always Wanted to Know About Sex * But Were Afraid to Ask-Seks Hakkında Merak Ettiğiniz * Ancak Sormaya Korktuğunuz Her Şey” (1972; yönetmen: Woody Allen) ve “The Exorcist-Şeytan” da (1973) bulunuyor.
“Topkapı”nın diğer Yunan oyuncusu Despo Diamantidou (1916-2004) ”Ta paidia tou Peiraia/Never on Sunday-Pazar Günü Asla” (1960) kadrosunda da yer almıştı.
“Topkapı”nın görüntü yönetmeni Henri Alekan da (1909-2001) mesleğinin ustalarındandı…Alekan, “Roman Holiday-Roma Tatili”yle (1953) OSCAR adaylığı, “La truite-Alabalık”la (1982) Cesar ödülü etmişti…Alekan, “Der Himmel über Berlin-Berlin Üzerinde Gökyüzü”ndeki (1998) çalışmasıyla da dört ödül (Alman Film Ödülü, ABD, New York , Los Angeles Film Eleştirmenleri ödülleri) birden kazanacaktı.Yine, “Berlin Üzerinde Gökyüzü”yle Avrupa Film Ödülleri’nde adaylık elde edecekti.
“Topkapı”nın özgün müziğini besteleyen Manos Hatzidakis (Hadjidakis/Hacıdakis) “Ta paidia tou Peiraia/Never on Sunday-Pazar Günü Asla” (1960) adlı özgün film şarkısıyla OSCAR ödüllüydü…
Metin Erksan’ın yönettiği ve senaryosunu yazdığı 1964 Berlin Film Festivali’nde büyük ödül Altın Ayı’yı kazanan “Susuz Yaz”da da müziği kullanılan Manos Hacıdakis, Peter Ustinov’un yönettiği, senaryosunu yazdığı, Abdi Ağa rolünü üstlendiği ve yapımcılarından biri olduğu (bu filmin diğer yapımcısı Fuad Kavur’du), Yaşar Kemal’in “İnce Memed” (1955) romanının uyarlaması olan Memed My Hawk / The Lion and the Hawk” (1984) adlı filminde özgün müziğinin bestecisidir.
Not: İngiliz yapımı “A Night to Remember-Unutulmaz Gece: Titanik” 5 Mart 1959’da Los Angeles’ta sahiplerini bulan ve 1958’in en iyi sinema filmlerinin ödüllendirildiği gece Altın Küre ödüllerinde “Yılın İngilizce Konuşulan En İyi Yabancı Filmi Ödülü”ne layık bulundu…
“A Night to Remember-Unutulmaz Gece: Titanik”in kamera arkasındaki Geoffrey Unsworth, görüntü yönetmenliği sanatının gelmiş geçmiş en büyük ustalarından biriydi…
Unsworth imzalı diğer unutulmaz filmlerden bazıları şöyle sıralanabilir: “Scott of the Antarctic” (1948), “The Blue Lagoon” (1949), “The Sword and the Rose-Gül ve Kılıç” (1953), “The Million Pound Note-Sahte Milyoner” (1954), “A Town Like Alice-Cehennem Yolu” (1956), “Bachelor of Hearts-Talebeler Eğleniyor” (1958) ,“The World of Suzie Wong” (1960), “The 300 Spartans” (1962) , “Becket-Krala Karşı” (1964) , “Pop Gear-Çıldırtan Melodiler” (1965) ,”Genghis Khan-Cengiz Han” (1965) , “Othello” (1965), “2001: A Space Odyssey-2001: Uzay Yolu Macerası” (1973) , “The Bliss of Mrs. Blossom-Benim Güzel Günlerim” (1968), “ The Assassination Bureau-Cinayet Şirketi” (1969) , “Cromwell-Ölmeyen Kahraman” (1970) , “Cabaret-Kabare” (1972), “Don Quixote-Don Kişot” (1973) , “Zardoz-Taş Tanrı Zardoz” (1974), ”Murder on the Orient Express-Şark Ekspresi’nde Cinayet” (1974) , “Lucky Lady-Belalı Sevgili” (1975) , “The Return of the Pink Panther-Pembe Panter’in Dönüşü” (1975) , “A Matter of Time / Nina- Buhranlı Yıllar” (1976) , “A Bridge Too Far-Uzaktaki Köprü” (1977) , “The First Great Train Robbery” (1978) , “Superman” (1978), “Tess” (1979) ve “Superman 2” (1980).
|
