|
Star Gazetesi yazarı Alin Taşçıyan geçtiğimiz günlerde, 1926’dan bugüne kadar sinema dünyasına yön veren, FIPRESCI’ye (Uluslararası Film Eleştirmenleri Federasyonu; The International Federation of Film Critics) iki yıllığına başkan seçildi.
Guardian Gazetesine göre FIPRESCI 1926’da Belçikalı ve Fransız film eleştirmenleri tarafından kurulmuş… Yani Cumhuriyet Gazetesi’nden Ayşegül Özbek’in 13 Nisan 2014’te verdiği kuruluş tarihi (1925) yanlış!
Aşağıda Alin Taşçıyan’ın en beğendiği 32 Türkiye yapımı filmin adları var… Filmlerle ilgili kısa notları, yorumları ben yazdım (ekledim).
1-Umut / Yılmaz Güney (1970)
Adana Altın Koza Film Festivali’nde Yılmaz Güney “Umut”la erkek oyuncu ödülüne layık bulundu.Yılmaz Güney’in senaryosunu yazdığı , yönettiği ve yapımcılığını üstlendiği “Umut” bu festivalde birincilik ve senaryo ödüllerini de kazandı…
“Umut”un bir başka başarısı da, 1971’de Cannes Film Festivali’nin Yönetmenlerin 15 Günü bölümü’nde gösterilmesidir.Yılmaz Güney’i ilk kez dünya sinema seçkinlerine tanıtmıştır.
2-Yol / Şerif Gören (1982)
Dünya çapında en çok tanınan, bilinen, seyredilen ve beğenilen Türk filmi…
Başarısında en büyük pay, senaryo yazarı, kurgucularından ve yapımcılarından biri olan Yılmaz Güney’e ait.
Cannes Film Festivali’nde büyük ödül Altın Palmiye’yi Costa- Gavras’ın “Missing-Kayıp” adlı filmiyle paylaşan ”Yol” Los Angeles’ta dağıtılan ve en az OSCAR ödülleri kadar saygın Altın Küre ödülüne de yabancı film dalında adaylık elde etmiştir…
“Yol” Altın Palmiye sahibi ve Altın Küre adayı tek Türkiye yapımı olarak bugüne kadar sinemamızda başka hiçbir filmin ulaşamadığı bir zirveye ulaşmıştır. Cannes’da film eleştirmenleri ve sinema yazarlarının ödülünü de kazanan ”Yol” Fransız OSCAR’ı Cesar’a da aday gösterilmiştir.
3-Sürü / Zeki Ökten (1979)
Senaryosunu Yılmaz Güney’in yazdığı, Zeki Ökten’in yönettiği “Sürü” İsviçre’deki Locarno Film Festivali’nde büyük ödül Altın Leopar’ı kazanmakla kalmadı; Yılmaz Güney’e de buradan özel bir ödül getirdi.
“Sürü” Berlin Film Festivali’nde büyük ödül Altın Ayı için yarışmadı; yan bir bölümde gösterildi, burada Interfilm Ödülü’ne ve Katolik Kilisesi Ödülü’ne (OCIC) layık bulundu.
4-Mayıs Sıkıntısı / Nuri Bilge Ceylan (1999)
Film Berlin Film Festivali’nde büyük ödül Altın Ayı için yarıştı…Angers Festivali’nde yılın en iyi filmi seçildi…Buenos Aires ve Antalya festivallerinde en iyi yönetmen, Ankara’da en iyi film, Singapur da seçici kurul, Avrupa Film Ödülleri’nde ve İstanbul Film Festivali’nde FIPRESCI (Film Eleştirmenleri Federasyonu) ödülünü elde etti.
5-Uzak / Nuri Bilge Ceylan (2002)
Cannes’da Büyük Jüri Özel ödülü’ne ve Erkek Oyuncu Ödülü’ne (Muzaffer Özdemir ve Emin Toprak) layık bulundu.
”Uzak”ı İstanbul, San Sebastian, Montpellier ve Tallin festivallerinde eleştirmenler ödüle boğacaktı…
”Uzak”, Los Angeles’taki OSCAR ödülü şeçmelerindeyse elenecekti.
Nuri Bilge Ceylan “Uzak” ile Cannes Film Festivali’nde kazandığı ödülü Yılmaz Güney’e adadı
“Uzak” adlı filmiyle Cannes Film Festivali’nde büyük ödül Altın Palmiye için yarışan ve burada Büyük Jüri özel ödülünü kazanan Nuri Bilge Ceylan “Bu ödülümü 21 yıl önce burada “Yol”la Altın Palmiye kazanan ve bu ödülünü ülkesine götürememiş olan Yılmaz Güney’e adıyorum,” diyecekti.
6-Karanlıkta Uyananlar / Ertem Göreç (1964)
İşverenlerin köle/kul aradığı bir dünyada, işçilerin, çalışanların, emekçilerin sömürü düzenine karşı çıkması ve haklarını sonuna kadar araması gerektiğini, grevin en temel haklardan biri olduğunu, çok güçlü bir şekilde dile getiren Türk sinemasının ölümsüz filmlerinden biri… Zamanının çok ilerisinde, sıradışı ve benzersiz…Senaryosu Vedat Türkali’ye yapımcılığı Beklan Algan’a ait…
”Karanlıkta Uyananlar” İstanbul’u 50 yılda nasıl yeryüzü cennetinden yeryüzü cehennemine dönüştürdüğümüzün bir belgesi…
“Karanlıkta Uyananlar” Antalya Festivali’nde senaryo yazarına ve müziğinin bestecisine (Nedim Otyam) ödül kazandırmıştı.
7-Bitmeyen Yol / Duygu Sağıroğlu (1965)
Köylerini terk ederek iş bulabilmek ve yeni bir hayat kurabilmek için İstanbul Jungle’ına gelmiş bir grup insanın öyküsü…1960’lı yıllar Türk sinemasının korunmayı hak eden başarılı örneklerinden biri.
8-Gurbet Kuşları / Halit Refiğ (1964)
Antalya Film Festivali’nde festivale katılan filmlerin en iyisi seçilen “Gurbet Kuşları”, festivalin yılın en iyi film yönetmeni ödülünü de Halit Refiğ’e kazandıracaktı…Prodüksiyondan gelen zayıflıklara rağmen (yapımcının parası filmin çekimleri sürerken bitmiş ve senaryodaki birçok önemli sahne ne yazık ki çekilememiştir) genç ve enerji dolu Halit Refiğ’in en iyi filmlerinden biri.
9-Sonbahar / Özcan Alper (2008)
“Sonbahar” bence, Duygu Sağıroğlu’nun “Bitmeyen Yol”u (1965), Ömer Kavur’un “Yatık Emine”si (1975) ve Şahin Kaygun’un “Afife Jale”siyle (1987) birlikte yönetmeninin ilk filmi olmasına rağmen şaşırtıcı bir olgunluk ve ustalık örneğiydi…
”Sonbahar”, Ankara, Erivan, Tiflis, Sofya, Antalya ve Locarno’da çeşitli ödüller kazandı…Locarno da “Sürü”nün kazandığı büyük ödüle adaylık elde etti ve burada C.I.C.A.E Ödülü’nü (International Confederation of Art Cinemas) elde etti.
10-Oyun / Pelin Esmer (2005)
Tribeca Film Festivali’nde ödüllendirilen belgesel.
11-İki Dil Bir Bavul / Özgür Doğan ve Orhan Eskiköy (2008)
Antalya festivalinde yılın en iyi ilk filmi Altın Portakal’ını, Ankara festivalindeyse Seçici Kurul Özel Ödülü’nü kazandı.
12-Muhsin Bey / Yavuz Turgul (1987)
Yavuz Turgul’un San Sebastian Festivali’nde San Sebastian Ödülü’nü kazanan filmi…Antalya Festivali’nde yılın en iyi filmi seçilirken İstanbul Festivali’nde Seçici Kurul Ödülü’ne layık bulundu…Antalya’da kazandığı ödüller arasında senaryo (Yavuz Turgul) ve oyuncu (Şener Şen ve Uğur Yücel) dallarındakiler de bulunuyor.
13-Anayurt Oteli / Ömer Kavur (1987)
Venedik Film Festivali’nde büyük ödül Altın Aslan için yarışan film, Türkiye sinemasındaki en iyi edebiyat uyarlamalarından biri ve Yusuf Atılgan’ın aynı adlı romanına (1973) dayanıyor…
Ömer Kavur’un Nobel edebiyat ödüllü Orhan Pamuk’la işbirliği yaptığı “Gizli Yüz” adlı filmi de Venedik Festivali’nde büyük ödül Altın Aslan adaylığı elde edecekti.
14-Hakkari’de Bir Mevsim / Erden Kıral (1984)
Berlin Festivali’nde büyük ödül Altın Ayı için yarışan film, Carlo Levi’nin (1902-1975) “Cristo si è fermato a Eboli” adlı romanı (1945) ve Mikhail Bulgakov’un (1891-1940) 1920’lerde yazdığı “A Country Doctor's Notebook- A Young Doctor's Notebook” adlı kısa öyküler kitabı gibi, yöresel gelişmişlik farklarını /uçurumlarını konu alan Ferit Edgü’nün “O /Hakkari’de Bir Mevsim” adlı romanının (1977) çok başarılı bir uyarlamasıydı.
“Hakkari’de Bir Mevsim”, Berlin’de, C.I.C.A.E Ödülü (International Confederation of Art Cinemas) yanı sıra, Seçici Kurul Özel Ödülü’nü, FIPRESCI (Film Eleştirmenleri) Ödülü’nü ve “Sürü”nün de kazanmış olduğu Interfilm Ödülü’nü kazandı.
15- Kanal / Erden Kıral (1979)
Bu film Moskova Film Festivali’nde büyük ödül için yarışma hakkını elde etmişti.
16-Üçüncü Sayfa / Zeki Demirkubuz (1999)
Locarno Festivali’nde “Sürü”nün kazandığı büyük ödül için yarışan filmlerimizden biri de “Üçüncü Sayfa”ydı; diğeri de Özcan Alper’in “Sonbahar”ıydı.
“Üçüncü Sayfa”, Brüksel’de Yılın En İyi Avrupa Filmi Ödülü ve Chicago’daysa Altın Hugo Ödülü için yarıştı.
17-Güneşe Yolculuk / Yeşim Ustaoğlu (1999)
Berlin Film Festivali’nnde Büyük Ödül Altın Ayı için yarıştı; Berlin, Valladolid, Sao Paulo, Kudüs, Festroia, Bitola gibi festivallerden irili ufaklı çeşitli ödüller kazandı.
Yeşim Ustaoğlu’nun “İz” adlı filmiyse Moskova Festivali’nin resmi bölümüne seçilme başarısını elde edecekti.
18-Susuz Yaz / Metin Erksan (1964)
Türk sinemasının ilk uluslararası büyük ödülünü kazanan “Susuz Yaz” Berlin Festivali’nden büyük ödül Altın Ayı’yla döndü…Bununla da yetinmedi Venedik Film Festivali’nde özel bir ödül kazandı.
Türkiye, “Susuz Yaz”ı Los Angeles’taki OSCAR ödülü seçmelerine yolladı.”Susuz Yaz” Türkiye devletinin OSCAR seçmelerine yolladığı ilk film olarak da tarihe geçti.
19-20-21-“Gelin” (1973), “Düğün” (1973) ve “Diyet”(1974)
Türk sinemasının kurucularından biri olan Lütfi Akad’ın üçlemesinin ikinci halkası olan “Düğün” Antalya Festivali’nde yılın en iyi filmi ve yönetmen dallarında, üçüncü ve son bölümü olan “Diyet” ise yine aynı festivalde “Susuz Yaz”ın da oyuncuları olan Hülya Koçyiğit ile Erol Taş’a ödül getirmişti.
22-A ay / Reha Erdem (1988)
Nantes Festivali’nde ikincilik ödülünü kazanan film Tokyo ve Karlovy Vary festivallerinde de gösterilmişti…Yönetmeninin ilk filmi.
23-Bereketli Topraklar Üzerinde / Erden Kıral (1980)
Strasbourg Festivali’nde senaryo ödülünü (Erden Kıral),Antalya Festivali’nde yönetmen (Erden Kıral) ve oyuncu (Yaman Okay) ödüllerini elde eden film, Orhan Kemal’in aynı adlı romanının (1954) başarılı bir uyarlaması…
24-Son Kuşlar / Erdoğan Tokatlı (1965)
Yılmaz Güney’in manevi annesi ve “Terzilerin Kraliçesi” Mualla Özbek’in yapımcılığını Efes Film Şirketi adına üstlendiği film…Yönetmeninin ilk filmi olmasına rağmen çok başarılı…Adı sizi yanıltmasın, “Son Kuşlar” Sait Faik Abasıyanık’ın aynı adlı kitabının (1952) uyarlaması değil…Senaryo Ayşe Şasa’nın “Tren” adlı öyküsünden Şasa tarafından beyazperdeye uyarlandı…Baş roldeki Selma Güneri bu rolüyle Antalya Festivali’nde ödüllendirildi.
Atilla Dorsay, “100 Yılın 100 Türk Filmi” kitabında şöyle yazmıştı:
“Son Kuşlar, öte yandan bir arabalı vapur güzellemesi.Filmin önemli bölümü o vapurlarda geçiyor.Köprülerin öncesinde, bir kıtadan öbürüne geçmenin tek yolu olan vapurlar.Filmdeki kadar aşklara dekor oldular mı? Bilinmez ki…Ama filmin onları bir zamanki önemleriyle bize hatırlatması güzel.”
25-26-“Zıkkımın Kökü” (1995) ve “Kırık Çanaklar” (1961)
Türk sinemasının kurucu babalarından Memduh Ün’ün “Kırık Çanaklar”ı Berlin Film Festivali’nde Büyük Ödül Altın Ayı için yarışmıştı…”Zıkkımın Kökü”yse bir Muzaffer İzgü uyarlaması.
27- Kuyu / Metin Erksan (1968)
Metin Erksan’ın değeri hiçbir zaman bilinmemiş başyapıtlarından biri; baş roldeki Nil Göncü (1950-1969) çok başarılı…Kadına yönelik şiddeti ve her türlü kötü muameleyi lanetleyen bir film.
28-Haremde Dört Kadın / Halit Refiğ (1965)
Kadın eşcinselliği, çok erkekli kadınlar gibi temalara yer veren, 1899 yılını 1900 yılına bağlayan günlerde geçen ve senaryosunu Kemal Tahir ile Halit Refiğ’in birlikte yazdığı “Haremde Dört Kadın”ın Antalya Film Festivali’ne gönderilen kopyası, “Türk ailesine hakaret ediliyor” gerekçesiyle sinemayı basan kişiler tarafından imha edilerek, Antalya Film Festivali jürisine gösterilemedi.
Refiğ’in bu filmi gerçekleştirmesinde, iyiliksever Atıf Yılmaz’ın yapımcı bulması yanı sıra, “Şafak Bekçileri” ve “Gurbet Kuşları”nın seyirciden büyük ilgi görmesi büyük rol oynadı.Bu zamanının çok ötesindeki film (”Haremde Dört Kadın”) daha sonra TRT tarafından bile gösterilecekti.
29-Hanım / Halit Refiğ (1989)
Halit Refiğ, besteci Adnan Saygun’ın eserlerine hayranlığı her fırsatta dile getirirdi.”Vurun Kahpeye” ve “Hanım”da Adnan Saygun’un eserlerini fon müziği olarak kullanmıştır.
“Ben kişisel olarak Halit Refiğ’in “Hanım” adlı filminin de Türkiye’nin OSCAR aday adayı olarak Los Angeles’a gitmesi için elimden geleni yaptım. Ancak diğer seçici kurul üyelerini ne yazık ki ikna edemedim. Oysa Halit Refiğ’in “Hanım” adlı filmi Türkiye’nin OSCAR aday adayı olabilseydi, belki de OSCAR adaylığı elde edebilirdi,” Bu sözler Atilla Dorsay’a ait…
Halit Refiğ, “Hanım”la Antalya Festivali’nde en iyi yönetmen seçilmişti.
Halit Refiğ’in eşi Profesör Doktor Gülper Refiğ ise “Hanım, ne yazık ki Halit’in yapım sorunlarına çarpmadan, kafasındaki gibi çekebildiği tek film oldu,” diyor.
Halit Refiğ ise bir keresinde, ”En önemli filmim çekimleri sırasında zona döktüğüm ve sinir krizi geçirdiğim “Yorgun Savaşçı”dır…Benim duygu ve düşünce dünyamı en iyi yansıtan filmlerim olarak ”Hanım”ı, “Köpekler Adası”nı, ve “İki Yabancı”yı da sayabilirim. Meslek hayatımda benim açımdan en değer verdiğim filmlerimden biri de, yine çekimleri sırasında zona döktüğüm “Karılar Koğuşu”dur, ” demişti.
30-Masumiyet / Zeki Demirkubuz (1997)
Oslo Festivali’nde birincilik ödülünü kazandı…İstanbul Festivali’nde yılın en iyi Türk filmi ödülünü elde etti.
“Masumiyet”, Angers Festivali’nde yılın en iyi filmi seçilirken oyuncusu Haluk Bilginer de burada ödüllendirildi.
Yönetmenin “İtiraf” ve “Yazgı” adlı filmleri Cannes Festivali’nin “Un Certain Regard-Belirli Bir Bakış” bölümüne seçilerek burada gösterilmişti.
31-Gece Yolculuğu / Ömer Kavur (1987)
Ömer Kavur’un filmi Cannes Festivali’nin “Un Certain Regard-Belirli Bir Bakış” adlı bölümünde kendine yer bulmuştu…Yönetmenin bir diğer filmi olan “Akrebin Yolculuğu” da festivalin aynı bölümüne seçilme başarısını elde edecekti.
32-Beş Vakit / Reha Erdem (2006)
İstanbul Festivali’nde FIPRESCI Ödülü’nü elde eden film, Mannheim Festivali’nde bence dünyanın en iyi görüntü yönetmenlerinden biri olan Florent Herry’e ödül getirdi…Filmin oyuncuları Nuremberg Festivali’nde senaryo yazarı ve yönetmeni Nuremberg ve Vesoul Festivali’nde ödüllendirildi…Hak ettiği ödüllerin çok azına ulaşabilmiş bir film, “Beş Vakit.”
http://www.theguardian.com/film/filmblog/2009/dec/24/festivals-fipresci
Aramızdan erken ayrılan değerli sanatçılardan bazıları:
*Nil Göncü (1950-1969) Metin Erksan’ın yönettiği “Kuyu”nun oyuncusu
*Aaliyah (1979-2001)
*Rüştü Onur (1920-1942)
*River Phoenix (1970-1993)
*James Dean (1931-1955)
*Muzaffer Tayyip Uslu (1922-1946)
*Jean Harlow (1911-1937)
*Kurt Cobain (1967-1994)
*Amy Winehouse (1983-2011)
*Heath Ledger (1979-2008)
*Jean Vigo (1905-1934)
*Sergei Bodrov Jr (1971-2002)
*Suphi Kaner (1933-1963)
*Rudolph Valentino (1895-1926)
*Bruce Lee (1940-1973)
*John Belushi (1949-1982)
*Tülin Elgin (1941-1975) Ertem Göreç’in yönettiği “Karanlıkta Uyananlar”ın oyuncusu
*Cyril Collard (1957-1993)
*Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791)
*Marilyn Monroe (1926-1962)
*Vladimir Mayakovsky (1893-1930)
*Orhan Veli Kanık (1914-1950)
*Sal Mineo (1939-1976)
*Rainer Werner Fassbinder (1945-1982)
*Afife Jale (1902-1941)
*Paul Walker (1973-2013)
*Sevgi Soysal (1936-1976)
*Ian Charleson (1949-1990)
*Brad Davis (1949-1991)
*Sabahattin Ali (1907-1948)
*Larisa Shepitko (1938-1979)
*Şahin Kaygun (1951-1992)
*Margaux Hemingway (1954-1996)
*Natalie Wood (1938-1981)
*Tezer Özlü (1943-1986)
*Romy Schneider (1938-1982)
*Natasha Richardson (1963-2009)
*Freddie Mercury (1946-1991)
*Ingeborg Bachman (1927-1973)
*Philip Seymour Hoffman (1967-2014)
*Montgomery Clift (1920-1966)
*Judy Garland (1922-1969)
*Edith Piaf (1915-1963)
*Mikhail A. Bulgakov (1891-1940)
*Necdet Tosun (1926-1975)
*Michael Jackson (1958-2009)
*Steve McQueen (1930-1980)
*Zoltan Huszarik (1931-1981)
*Stieg Larsson (1954-2004)
*Grace Kelly (1929-1982)
*François Truffaut (1932-1984)
*Yılmaz Güney (1931-1984)
*Cleavon Little (1939-1992)
*Andrei Tarkovsky (1932-1986)
*Bilge Olgaç (1940-1994)
*Madeline Kahn (1942-1999)
*Jacques Demy (1931-1990)
*Duygu Asena (1946-2006)
|
